نژاد پرستی و فرهنگ

کتاب نژاد پرستی و فرهنگ (مجموعه مقالات از دیوپ، مانانژارا، فانون، سه زر، ترجمه منوچهر هزارخانی)

این کتاب مجموعه‌ای ارزشمند از مقالات کلیدیِ متفکرانِ برجسته‌ی سیاه‌پوست و پسااستعماری است که به شکلی عمیق به پدیده‌ی نژادپرستی و تأثیراتِ مخربِ آن بر فرهنگ و هویتِ انسانی می‌پردازند. این مجموعه، که با ترجمه‌ی دقیقِ منوچهر هزارخانی گردآوری شده، شامل چشم‌اندازهایِ متنوعی از نویسندگانی است که تجربه‌ی مستقیمِ استعمار و تبعیضِ نژادی را زیسته‌اند. هدفِ اصلیِ این مقالات، کالبدشکافیِ ریشه‌هایِ روان‌شناختی، اجتماعی و فرهنگیِ نژادپرستی و نشان دادنِ این است که چگونه این پدیده، نه تنها بر قربانیان، بلکه بر ساختارهایِ فرهنگیِ جامعه‌یِ استعمارگر نیز تأثیر می‌گذارد.

بخشی از متن (نقل‌مضمون):

یکی از مضامینِ مشترک در این مجموعه، تأثیرِ استعمار بر خودِ فرهنگِ استعمارشده و همچنین بر هویتِ استعمارگر است. فرانتز فانون، روانپزشک و فیلسوفِ مارتینیکی، در مقالاتش به روشنی نشان می‌دهد که چگونه نژادپرستی، منجر به «ازخودبیگانگی» (Alienation) در فردِ مستعمره می‌شود. او می‌نویسد: «وقتی جامعه‌ای بر پایه‌یِ یک سلسله‌مراتبِ نژادیِ صوری بنا شده است، فردِ سیاه‌پوست ناگزیر می‌شود تا جهان را از دریچه‌یِ نگاهِ سفیدپوست ببیند. این بدان معناست که او باید خود را انکار کند تا بتواند در جهانِ تحتِ سلطه‌یِ سفیدپوستان، جایگاهی بیابد. این انکار، نه فقط هویتِ او را مخدوش می‌سازد، بلکه زخم‌هایِ عمیقی بر روانِ جمعیِ سیاه‌پوستان برجای می‌گذارد.» امه سه زر نیز در اشعار و نوشته‌هایش به مفهومِ «بازگشت به خویشتن» (Négritude) اشاره می‌کند که تلاشی است برایِ بازیافتنِ هویتِ فرهنگیِ اصیلِ سیاه‌پوستان که در دورانِ استعمار سرکوب شده بود.

حاشیه:

این مجموعه مقالات به دلایلِ زیر از اهمیتِ بالایی برخوردار است:

• دیدگاه‌هایِ پیشگامانه در نقدِ استعمار: نویسندگانِ این کتاب از اولین کسانی بودند که با زبانی علمی و ادبی، به تحلیلِ دقیقِ پیامدهایِ روانی و فرهنگیِ نژادپرستی و استعمار پرداختند.
• تنوعِ زاویه‌یِ دید: حضورِ نویسندگانی با پیشینه‌هایِ مختلف (جامعه‌شناسی، روان‌پزشکی، ادبیات، فلسفه) به کتاب، ابعادِ گوناگونی از پدیده‌یِ نژادپرستی را می‌بخشد.
• تأثیرِ عمیق بر نظریاتِ پسااستعماری: ایده‌هایِ مطرح‌شده در این کتاب، سنگ بنایِ بسیاری از نظریاتِ مهم در حوزه‌یِ مطالعاتِ پسااستعماری و مطالعاتِ انتقادیِ نژاد (Critical Race Theory) را تشکیل داده است.
• اهمیتِ فرهنگی و سیاسی: این کتاب نه تنها برایِ درکِ تاریخِ مبارزاتِ ضدِاستعماری و ضدِ نژادپرستانه، بلکه برایِ تحلیلِ چالش‌هایِ معاصرِ مربوط به نژاد و تبعیض، بسیار روشنگر است.
• ترجمه‌یِ دقیق و جامع: ترجمه‌یِ منوچهر هزارخانی، که از مترجمانِ شناخته‌شده در حوزه‌یِ علومِ انسانی است، به روان‌سازیِ درکِ مفاهیمِ پیچیده‌یِ این متفکران برایِ مخاطبِ فارسی‌زبان کمک شایانی کرده است.