فکر سیاسی در شاهنامه فردوسی

توضیحات تکمیلی

کتاب «فکر سیاسی در شاهنامه فردوسی» اثری است که فراتر از خوانشِ حماسی و روایی، به دنبال استخراج و تحلیل زیربنای فکری و نظام‌مندِ حاکم بر پهلوانی‌ها و پادشاهی‌ها در شاهنامه است. وحید بهرامی در این پژوهش، شاهنامه را نه صرفاً یک منظومه‌ی حماسی، بلکه یک «مانیفست سیاسی» می‌بیند که در آن مفاهیم بنیادینی همچون عدالت، مشروعیتِ قدرت، رابطه میان حاکم و رعیت، و تقابل میان اخلاق و سیاست به شکلی عمیق بازتاب یافته است. نویسنده با رویکردی تحلیلی، نشان می‌دهد که فردوسی چگونه از طریق تقابل‌های میان شخصیت‌ها (مانند پادشاهان و قهرمانان) و از طریق بحران‌های سیاسیِ داستان‌ها، به پرسش از ماهیتِ حکومت و حقانیتِ فرمانروایی می‌پردازد. این کتاب تلاش می‌کند تا میانِ اسطوره‌های کهن و مفاهیمِ سیاسیِ عصرِ خودِ فردوسی و همچنین پیام‌های کلیِ حکومتیِ اثر، پیوندی روشمند برقرار کند.

بخشی از متن

در بخشی از کتاب که به تحلیل مفهوم «عدالت» به عنوان رکن اصلی پادشاهی می‌پردازد، چنین آمده است:

«در جهانِ شاهنامه، تاج و تخت تنها نشانه‌ی قدرت نیست، بلکه مسئولیتی سنگین در برابرِ نظمِ کیانی است. فردوسی با ظرافت نشان می‌دهد که فرّ (جلال و شکوه الهی) تنها در گروِ زور و چیرگی نیست، بلکه با عدالت گره خورده است. هر آنگاه که حاکم از مسیرِ حق و مصلحتِ عمومی منحرف شود، آن فر از او گریزان می‌گردد. در واقع، فکرِ سیاسیِ نهفته در این منظومه، بر این اصل استوار است که قدرت بدونِ اخلاق، تنها ابزاری برای ویرانی است و پایداریِ تمدن‌ها در گروِ توازن میانِ اقتدارِ حاکم و حقوقِ طبیعت و انسان است.»

حاشیه

این اثر پژوهشی برای گروه‌های زیر بسیار حائز اهمیت است:

• پژوهشگران و دانشجویان علوم سیاسی: برای مطالعه‌ی تطبیقی مفاهیم حکمرانی و قدرت در ادبیات کلاسیک.
• متخصصان و محققان شاهنامه‌شناسی: جهت یافتن نگاهی متفاوت به لایه‌های معنایی و فلسفیِ شاهنامه.
• دانشجویان تاریخ و فلسفه: برای درک پیوند میانِ اندیشه‌ی سیاسی و حماسه‌های ملی.
• علاقه‌مندان به ادبیات فارسی: کسانی که می‌خواهند فراتر از داستان، به «عقلِ حاکم» بر کلامِ فردوسی پی ببرند.