تاریخ سیستان

توضیحات تکمیلی

«تاریخ سیستان» یکی از ارزشمندترین و کهن‌ترین متونِ تاریخیِ مکتوب به زبان فارسی است که شرحِ رویدادهایِ منطقه‌ی سیستان از دورانِ باستان تا سده‌ی هفتم هجری قمری را در بر می‌گیرد. این اثر که به شیوه‌ای روایی و گاهی خودنوشت (به‌ویژه در بخش‌های پایانی) نگاشته شده، منبعی دست‌اول برای مطالعه‌ی تاریخِ سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و جغرافیاییِ شرقِ ایران محسوب می‌شود.

تصحیحِ محمدتقی بهار (ملک‌الشعرا)، این اثر را با دقتِ نظرِ یک ادیب و مورخِ برجسته به دستِ ما رسانده است. بهار با تکیه بر نسخِ خطیِ موجود و با بهره‌گیری از دانشِ گسترده‌اش در زبان و تاریخِ فارسی، کوشیده است تا متنی پاکیزه، قابل‌فهم و تا حدِ امکان نزدیک به متنِ اصلی ارائه دهد. این تصحیح، در کنارِ مقدمه‌ی روشنگرِ بهار، اهمیتِ کتاب را دوچندان کرده است.

بخشی از متن

«تاریخ سیستان» حاویِ گزارش‌هایِ دست‌اول از وقایعِ مهمی چون یورشِ تازیان، ظهورِ خاندان‌هایِ ایرانیِ مستقل (مانند صفاریان)، برخوردِ فرهنگ‌ها و تأثیرِ پذیرشِ اسلام است. در بخشی از متن، که به دورانِ اوجِ خاندانِ یعقوب لیثِ صفاری اشاره دارد، آمده است:

«…و وی [یعقوب لیث] به عدل و داد در میانِ اهلِ سیستان چنان قیام کرد که در روزگارِ او کسی را ستمی نرسید و کس را از وی آزاری نبود. و وی را در آن وقت، قدرتی عظیم بود و لشکرِ او را بیم و هیبت در دلِ خصمان افتاده بود. و زبانِ پارسی را که آن روزگار مرده بود، وی را باز زنده کرد.»

این‌گونه گزارش‌ها، «تاریخ سیستان» را به گنجینه‌ای برای درکِ تحولاتِ سیاسی و احیایِ هویتِ ایرانی در دورانِ پس از اسلام تبدیل کرده است.

حاشیه

این کتاب برای گروه‌های زیر، اثری بنیادین و ضروری است:

• پژوهشگرانِ تاریخِ ایران (باستان و اسلامی).
• دانشجویان و استادانِ رشته‌هایِ تاریخ، زبان و ادبیاتِ فارسی و ایران‌شناسی.
• علاقه‌مندان به مطالعه‌یِ تطبیقیِ فرهنگ‌ها و تمدن‌ها در شرقِ ایران.
• کسانی که به تاریخِ ظهورِ دولت‌هایِ ملیِ ایرانی پس از اسلام علاقه‌مندند.

تصحیحِ بهار، «تاریخ سیستان» را نه فقط یک متنِ تاریخی، بلکه شاهدی زنده بر پویاییِ زبان و فرهنگِ فارسی در گذرِ قرون می‌سازد.