چهار صندوق کتاب نوشته بهرام بیضایی

معرفی کتاب

«چهار صندوق» نمایشنامه‌ای دوپرده‌ای از بهرام بیضایی است که در سال ۱۳۴۶ نوشته شد. این اثر از نمایشنامه‌های اولیه بیضایی و از آثار نمادگرای اوست و در قالبی نمایشی و تمثیلی، مسئله قدرت، ترس، جدایی اجتماعی و شکل‌گیری استبداد را بررسی می‌کند. نمایشنامه نخستین‌بار در سال ۱۳۴۶ در «دفترهای زمانه» منتشر شد و در سال ۱۳۵۸ به صورت کتاب مستقل انتشار یافت.

داستان حول چهار شخصیت نمادین می‌گذرد که در برابر خطری نامشخص، برای محافظت از خود مترسکی می‌سازند؛ اما این مترسک به‌تدریج از کنترل سازندگانش خارج می‌شود و بر آنان مسلط می‌گردد. چهار شخصیت با رنگ‌های متفاوت معرفی می‌شوند و در روند نمایش، جدایی و بی‌اعتمادی میان آنان زمینه قدرت گرفتن مترسک را فراهم می‌کند.

موضوع کتاب

موضوع اصلی «چهار صندوق» قدرت و استبداد و رابطه آن با ترس و تفرقه اجتماعی است. بیضایی این موضوع را به شکل مستقیم و مقاله‌وار مطرح نمی‌کند، بلکه آن را در قالب یک موقعیت نمادین و نمایشی پیش می‌برد: شخصیت‌ها برای مقابله با تهدید، قدرتی را ایجاد می‌کنند که سرانجام خودشان را تحت سلطه قرار می‌دهد.

ساختار نمادین نمایش باعث شده است که اثر در کنار جنبه نمایشی، ظرفیت خوانش سیاسی و اجتماعی نیز داشته باشد. منابع مختلف «چهار صندوق» را اثری سیاسی و انتقادی و از نمادگراترین نمایشنامه‌های بیضایی دانسته‌اند.

درباره نویسنده

بهرام بیضایی نمایشنامه‌نویس، فیلم‌نامه‌نویس، کارگردان و پژوهشگر ایرانی است. بخش مهمی از آثار او با استفاده از عناصر و شکل‌های نمایشی و روایی ایرانی، مسائل اجتماعی و انسانی را در ساختارهایی نمادین و نمایشی بازآفرینی می‌کنند. «چهار صندوق» از آثار شاخص دوره آغازین فعالیت نمایشنامه‌نویسی او به شمار می‌آید.

ویژگی‌های کتاب

• موضوع: نمایشنامه، قدرت، استبداد و مناسبات اجتماعی
• ژانر: نمایشنامه / درام نمادین و سیاسی
• اهمیت اثر: از نمایشنامه‌های مهم و نمادگرای بهرام بیضایی
• ساختار: دو پرده
• مخاطبان: علاقه‌مندان ادبیات نمایشی، تئاتر و آثار بهرام بیضایی
• ویژگی نسخه: چاپ دهم، انتشارات روشنگران و مطالعات زنان، ۱۴۰۰، ۹۶ صفحه، قطع رقعی و جلد شومیز

مخاطبان کتاب

این نمایشنامه برای علاقه‌مندان به آثار بهرام بیضایی، دانشجویان و پژوهشگران تئاتر و ادبیات نمایشی و خوانندگانی که به نمایشنامه‌های نمادین و آثار با مضمون اجتماعی و سیاسی علاقه دارند مناسب است.