تاریخ فخری

توضیحات تکمیلی

کتاب تاریخ فخری یکی از نادرترین و در عین حال حیاتی‌ترین منابع در حوزه‌ی تاریخِ جهان اسلام است. این اثر که به نام نویسنده‌اش، محمد بن علی بن طباطبا، شناخته می‌شود، از نظر تاریخی جایگاه ویژه‌ای دارد؛ چرا که بسیاری از بخش‌های کلیدیِ تاریخِ نخستینِ اسلام و دوران‌هایِ پس از آن، تنها از طریقِ روایت‌هایِ این کتاب بازسازی و بازشناختی شده‌اند. در واقع، «تاریخ فخری» برای مورخان، مانند یک «قطعه‌ی مفقودشده از یک پازلِ عظیم» است که بدون آن، تصویرِ کاملِ گذارِ قدرت‌ها و تحولاتِ اجتماعی در دورانِ خلافت و پس از آن، هرگز ترسیم نمی‌شد.

ویژگیِ متمایزکننده‌ی این اثر، جامعیتِ آن در بررسیِ همزمانِ حوادثِ سیاسی، تحولاتِ مذهبی و جریان‌هایِ فکری است. نویسنده با نگاهی دقیق، تلاش کرده است تا نه تنها وقایع را گزارش کند، بلکه زیرلایه‌هایِ فرهنگی و اجتماعیِ عصرِ خود را نیز به تصویر بکشد.

ترجمه‌ی «محمد وحید گلپایگانی»، این اثرِ پرچالش و فنی را برای خواننده‌ی فارسی‌زبان بازآفرینی کرده است. با توجه به پیچیدگیِ اصطلاحاتِ تاریخی و ضرورتِ وفاداری به متنِ اصلی در بازسازیِ یک اثرِ کلاسیک، قلمِ گلپایگانی با دقت و ظرافتِ بسیار، توانسته است میانِ «امانت‌داری در متن» و «روانی در بیان» تعادلی برقرار کند. این ترجمه، کتاب را از یک متنِ خشکِ تاریخی، به روایتی زنده و قابل‌فهم برای پژوهشگرانِ معاصر تبدیل کرده است.

بخشی از متن

در تبیینِ اهمیتِ این اثر، می‌توان از نگاهی چنین به متن برخورد کرد:

«تاریخ، تنها تکرارِ نام‌ها و تاریخ‌هایِ گذشته نیست؛ بلکه تلاشی است برای درکِ نظمِ پنهان در میانِ آشوب‌هایِ زمانه. “تاریخ فخری” همچون دریچه‌ای است بر سویِ گذشته‌ای که در آن، شکوهِ قدرت‌ها و زوالِ آن‌ها، در پیوند با تغییراتِ عمیقِ باورها و ساختارهایِ اجتماعی، به نمایش گذاشته می‌شود. این کتاب، صدایِ گذشتگان است که از میانِ غبارِ قرن‌ها، راهی به سویِ فهمِ امروزِ ما می‌یابد.»

حاشیه

این کتاب، برای گروه‌های زیر یک «منبعِ استراتژیک و مرجع» است:

• پژوهشگرانِ تاریخ اسلام: به عنوان یکی از منابعِ اصلی برای مطالعه‌یِ تاریخِ قرونِ نخستین و بررسیِ وقایعِ حساسِ سیاسی و مذهبی.
• دانشجویانِ رشته‌هایِ تاریخ و علومِ سیاسی: برای درکِ شیوه‌هایِ تاریخ‌نگاریِ کلاسیک و تحلیلِ گذارِ قدرت‌ها.
• متخصصانِ زبان و ادبیاتِ عرب: جهت مطالعه‌یِ سبک‌هایِ نوشتاریِ قرونِ میانی و بررسیِ ساختارهایِ زبانیِ متونِ تاریخی.
• علاقه‌مندان به مطالعاتِ خاورمیانه: برای درکِ ریشه‌هایِ فرهنگی و تاریخیِ منطقه در دوران‌هایِ باستان و میانه.