الفهرست نوشته ابن ندیم نسخه خاص سال 1346

معرفی کتاب

الفهرست اثر ابوالفرج محمد بن اسحاق ابن ندیم از مهم‌ترین آثار کتاب‌شناسی و تاریخ فرهنگ اسلامی است که در سده چهارم هجری قمری تألیف شد. نویسنده در این کتاب کوشیده است تصویری جامع از میراث مکتوب جهان اسلام تا روزگار خود ارائه دهد و اطلاعات ارزشمندی درباره کتاب‌ها، نویسندگان، مترجمان، دانشمندان، شاعران و جریان‌های فکری ثبت کند. این اثر امروزه یکی از منابع بنیادین برای پژوهش در تاریخ تمدن اسلامی به شمار می‌رود.

ترجمه فارسی محمدرضا تجدد از نخستین ترجمه‌های کامل این اثر به زبان فارسی است و امکان دسترسی پژوهشگران فارسی‌زبان به یکی از مهم‌ترین منابع کتاب‌شناسی اسلامی را فراهم کرده است. ارزش کتاب تنها در معرفی آثار نیست، بلکه بسیاری از اطلاعات موجود درباره کتاب‌های از میان رفته و نویسندگان کهن، تنها از طریق الفهرست به دست ما رسیده است.

موضوع کتاب

کتاب در قالب ده مقاله تنظیم شده و طیف گسترده‌ای از علوم و معارف زمان خود را دربر می‌گیرد. ابن ندیم به معرفی قرآن و علوم قرآنی، زبان و ادب عربی، تاریخ، شعر، فلسفه، منطق، پزشکی، ریاضیات، نجوم، ادیان و مذاهب، علوم طبیعی و آثار ترجمه‌شده از زبان‌های یونانی، ایرانی و هندی می‌پردازد. افزون بر معرفی کتاب‌ها، اطلاعاتی درباره مؤلفان، نسخه‌ها و جایگاه علمی آثار نیز ارائه می‌کند و از این جهت یکی از مهم‌ترین منابع تاریخ کتاب و فرهنگ اسلامی محسوب می‌شود.

درباره نویسنده

ابوالفرج محمد بن اسحاق ابن ندیم (درگذشته حدود ۳۸۵ هـ.ق) کتاب‌شناس، نسخه‌شناس و دانشمند بغدادی بود. او در خانواده‌ای کتاب‌فروش پرورش یافت و به همین دلیل با آثار و نسخه‌های فراوانی آشنا شد. حاصل این تجربه، تألیف الفهرست بود؛ اثری که امروز یکی از معتبرترین منابع برای شناخت میراث علمی و فرهنگی سده‌های نخستین اسلام به شمار می‌آید.

ویژگی‌های کتاب

• موضوع: کتاب‌شناسی، تاریخ علوم و تمدن اسلامی، نسخه‌شناسی
• ژانر: مرجع، پژوهشی، تاریخی
• اهمیت اثر: یکی از مهم‌ترین و معتبرترین منابع کتاب‌شناسی جهان اسلام و مرجع اصلی پژوهش در تاریخ علم و فرهنگ اسلامی
• مخاطبان: پژوهشگران تاریخ اسلام، ادبیات عرب، نسخه‌شناسی، کتابداری، فلسفه و تاریخ علم
• ویژگی ترجمه: ترجمه محمدرضا تجدد از ترجمه‌های کامل و شناخته‌شده فارسی این اثر کلاسیک است.

مخاطبان کتاب

این کتاب برای پژوهشگران تاریخ اسلام، نسخه‌شناسان، کتابداران، دانشجویان ادبیات عرب، تاریخ علم، فلسفه و ایران‌شناسی، همچنین علاقه‌مندان به میراث مکتوب و تاریخ کتاب، اثری مرجع و ارزشمند محسوب می‌شود.