ANGELAS ASHES نوشته فرانک مک‌کورت نسخه سال 1996

داستان کتاب چیست؟

این کتاب خاطرات فرانک مک‌کورت از دوران کودکی و نوجوانی‌اش است.

مک‌کورت در سال ۱۹۳۰ در بروکلین نیویورک، در خانواده‌ای مهاجر ایرلندی متولد شد. وقتی چهار سال داشت، خانواده به ایرلند بازگشتند و او دوران کودکی خود را در شهر لیمریک در فقر شدید گذراند.

پدرش، مالاچی، به الکل وابستگی دارد و نمی‌تواند درآمد ثابتی برای خانواده فراهم کند. مادرش، آنجلا، در تلاش است چهار فرزندش را در شرایطی نگه دارد که گاه حتی غذا و سوخت کافی برای خانه ندارند.

بنابراین بخش بزرگی از کتاب درباره چیزهایی است که برای یک کودک نباید تجربه‌ای عادی باشند:

گرسنگی، بیماری، مرگ کودکان، فقر، بیکاری، تحقیر اجتماعی، مذهب، الکلیسم و تلاش برای زنده ماندن.

اما ویژگی عجیب کتاب این است که مک‌کورت آن را صرفاً با تلخی و خشم روایت نمی‌کند.

شاهکار مک‌کورت: خنده در دل فاجعه

یکی از دلایل شهرت Angela’s Ashes همین تضاد است.

اتفاقاتی که تعریف می‌شوند گاه واقعاً تکان‌دهنده‌اند، اما روایت مک‌کورت پر از طنز، شوخ‌طبعی و نگاه کودکانه است.

این مسئله باعث می‌شود کتاب تبدیل به یک گزارش صرف درباره فقر نشود. ما دنیا را تا حد زیادی از زاویه دید فرانکِ کودک می‌بینیم؛ کودکی که هنوز بسیاری از رفتارهای بزرگسالان را کاملاً درک نمی‌کند.

همین زاویه دید یکی از نقاط قوت ادبی کتاب است.

ناشر نیز روی همین ترکیب رنج، طنز و شفقت تأکید کرده و آن را یکی از ویژگی‌های متمایز کتاب دانسته است.

عنوان «خاکسترهای آنجلا» یعنی چه؟

«آنجلا» مادر فرانک است.

اما عنوان کتاب صرفاً اشاره‌ای به یک شخصیت ندارد؛ آنجلا نمادی از زندگی فرسوده‌شده خانواده در فقر است: مادری که دائماً در تلاش است خانواده‌اش را سرپا نگه دارد، در حالی که تقریباً هیچ ابزار و امکاناتی برای این کار ندارد.

در پس عنوان کتاب، می‌توان نوعی تصویر از خانه، فقر، مادر و زندگی‌ای که به تدریج می‌سوزد و خاکستر می‌شود دید.

رابطه فرانک با پدرش

یکی از جالب‌ترین شخصیت‌های کتاب، پدر فرانک است.

مالاچی مک‌کورت شخصیتی متناقض دارد: از یک طرف پدری دوست‌داشتنی و قصه‌گوست و از طرف دیگر، اعتیادش به الکل و ناتوانی‌اش در تأمین خانواده، یکی از عوامل اصلی فقر آنهاست.

فرانک از پدرش هم عصبانی است و هم شیفته او.

پدر برای او داستان‌های اسطوره‌ای ایرلندی تعریف می‌کند؛ از جمله داستان Cú Chulainn و داستان «فرشته طبقه هفتم» که بنا بر تصور کودکانه فرانک، نوزادان را برای مادرش می‌آورد.

این قصه‌گویی بعدها معنای مهمی پیدا می‌کند: داستان و تخیل یکی از راه‌های فرانک برای تحمل واقعیت است.

مذهب و ایرلند

کتاب فقط خاطرات خانوادگی نیست.

یکی از لایه‌های مهم آن، تصویر ایرلند کاتولیک دهه‌های ۱۹۳۰ و ۱۹۴۰ است.

فرانک در مدرسه و جامعه‌ای بزرگ می‌شود که کلیسای کاتولیک حضور بسیار پررنگی در زندگی روزمره دارد. بنابراین موضوعاتی مثل گناه، شرم، جنسیت، اعتراف، جهنم، مذهب و اخلاق مرتب وارد ذهن کودک می‌شوند.

از این نظر، کتاب تصویری اجتماعی از ایرلند فقیر و مذهبی قرن بیستم نیز ارائه می‌دهد.

چرا کتاب مهم شد؟

Angela’s Ashes نخستین کتاب مک‌کورت بود و در سال ۱۹۹۶ منتشر شد. کتاب خیلی سریع مورد توجه قرار گرفت و در سال ۱۹۹۷ برنده جایزه پولیتزر در بخش زندگی‌نامه/خودزندگی‌نامه شد.

همچنین جایزه National Book Critics Circle Award را نیز دریافت کرد و به یکی از کتاب‌های بسیار پرفروش ادبیات خاطرات تبدیل شد.

در واقع مک‌کورت کاری انجام داد که در زندگی‌نامه‌های شخصی بسیار دشوار است:

یک زندگی بسیار خصوصی را به روایتی تبدیل کرد که تجربه‌ای جهانی از کودکی، فقر و بقا در آن دیده می‌شود.

اگر بخواهم کتاب را با چند اثر مقایسه کنم

از نظر خاطرات کودکی و فقر، می‌توان آن را در کنار آثاری مثل:

The Glass Castle — جنت والز
The Liars’ Club — مری کار
This Boy’s Life — توبیاس وولف

قرار داد.

اما Angela’s Ashes از این جهت متمایز است که صدای کودکانه، طنز ایرلندی و فضای کاتولیک ایرلند نقش بسیار پررنگی در آن دارند.

⭐ جمع‌بندی

«خاکسترهای آنجلا» خاطرات فرانک مک‌کورت از کودکی در خانواده‌ای فقیر و مهاجر در ایرلند است؛ روایتی تکان‌دهنده از گرسنگی، بیماری، مرگ، مذهب و فروپاشی خانواده که با طنزی تلخ و نگاهی کودکانه روایت می‌شود. مک‌کورت از دل یکی از محروم‌ترین دوره‌های زندگی خود، داستانی درباره بقا، تخیل و امید می‌سازد. این اثر که در سال ۱۹۹۷ برنده جایزه پولیتزر شد، از مهم‌ترین نمونه‌های ادبیات خاطرات معاصر آمریکا و ایرلند به شمار می‌آید.»

یک نکته مهم هم اینکه «Angela’s Ashes» جلد اول خاطرات سه‌گانه فرانک مک‌کورت است؛ پس اگر این کتاب را برای موجودی میم‌بوک‌شاپ بررسی می‌کنی، بد نیست بدانی ادامه آن ‘Tis و سپس Teacher Man هستند