عرفان هندو و اسلامی

توضیحات تکمیلی

کتاب «عرفان هندو و اسلامی»اثری است کلاسیک و تحلیلی از روبرت چارلز زینر، دین‌پژوه برجسته و استاد کرسی ادیان شرقی در دانشگاه آکسفورد. این کتاب تلاشی است برای گشودنِ گره‌های تاریخی و معرفت‌شناختی در دو سنتِ بزرگِ عرفانیِ شرق؛ سنتی که به نظر می‌رسد در ظاهر متفاوت‌اند، اما در لایه‌های عمیقِ تجربی، با یکدیگر نقاط تلاقیِ شگفت‌انگیزی دارند.

زینر در این اثر به بررسی تطبیقیِ شیوه‌های سلوک، تجربه‌ی وحدت با حق (یا حقیقت مطلق) و جایگاه «خویشتن» (Self) در عرفانِ هندو (به‌ویژه در مکتبِ اوپانیشادها و باگاوادگیتا) و عرفانِ اسلامی (به‌ویژه مکتبِ تصوف و آراءِ کسانی چون بایزید بسطامی و ابن‌عربی) می‌پردازد. ارزشِ اصلی این کتاب در این است که زینر به دامِ «یکسانی‌انگاریِ ساده‌انگارانه» نمی‌افتد؛ او با دقتِ یک فیلسوف و تبارشناس، تفاوت‌های ساختاری میانِ «وحدتِ وجودیِ» صوفیانه و «اتحادِ جوهریِ» هندویی را برمی‌شمارد و نشان می‌دهد که چگونه هر سنت، به شیوه‌ی خاصِ خود، از مرزهایِ «منِ شخصی» عبور کرده است.

بخشی از متن

در بخشی از کتاب که به تمایز میانِ «تجربه‌یِ فنا» در عرفان اسلامی و «اتحادِ آتمن و برهمن» در سنتِ هندویی می‌پردازد، آمده است:

«در حالی که عارفِ هندو در جست‌وجویِ بازگشت به “خویشتنِ حقیقی” (آتمن) است که با حقیقتِ کل (برهمن) یکی است، عارفِ مسلمان همواره بر “عبودیت” تأکید می‌ورزد. فنا در عرفانِ اسلامی به معنایِ نابودیِ هستیِ عارف در برابرِ تجلیِ خداست، نه تبدیل شدنِ انسان به خدا. در عرفانِ هندو، حقیقت در درونِ انسان یافت می‌شود، اما در عرفانِ اسلامی، حقیقت از جانبِ معشوق بر دلِ عاشق سرازیر می‌شود. این تفاوتِ میانِ “کشفِ درون” و “پذیرشِ نورِ برون”، کلیدِ فهمِ تفاوتِ اصلیِ این دو سنتِ بزرگ است.»

حاشیه

این اثر برای گروه‌های زیر منبعی غنی و تأمل‌برانگیز است:

• پژوهشگرانِ ادیان و عرفان تطبیقی: برای درکِ تفاوت‌ها و شباهت‌های ساختاری در تجربه‌های عرفانی.
• دانشجویانِ فلسفه‌ی دین و الهیات: جهت آشنایی با نقدها و تحلیل‌های آکادمیک بر مکاتبِ عرفانی.
• علاقه‌مندان به حکمت و معنویتِ شرقی: برای کسانی که می‌خواهند فراتر از سطحی‌نگری‌های مرسوم، به ریشه‌های هستی‌شناختیِ عرفان پی ببرند.
• مدرسانِ علوم انسانی: به عنوانِ متنی مرجع برای تدریسِ رویکردِ علمی به پدیده‌یِ تصوف و عرفانِ شرقی.