الجمان فی تشبیهات القرآن

توضیحات تکمیلی

کتاب الجمان فی تشبیهات القرآن یکی از آثار فاخر و تخصصی در حوزه‌ی «بلاغت قرآن» و «علم بیان» است که با ترجمه‌ی دقیق و علمی علی میرلوحی، در دسترس پژوهشگران فارسی‌زبان قرار گرفته است. این اثر در واقع به بررسی و تحلیل نظامِ «تشبیه» در آیات قرآن کریم می‌پردازد؛ یعنی آن بخش‌هایی از متن وحی که برای تقریبِ مفاهیمِ انتزاعی به ذهنِ انسان، از آرایه‌ی تشبیه استفاده کرده‌اند.

ابن ناقیا بغدادی در این اثر، با نگاهی دقیق و باستان‌شناسانه‌ی ادبی، نشان می‌دهد که چگونه قرآن با استفاده از تصاویرِ حسی و تجربی، حقایقِ غیبی و مفاهیمِ پیچیده‌ی اعتقادی را برای مخاطب ملموس و زنده می‌کند. این کتاب فراتر از یک پژوهش ادبیِ صرف، در واقع به بررسیِ پیوند میانِ «زبان» و «معنا» می‌پردازد. نویسنده تلاش می‌کند تا ساختارِ زیبایی‌شناختیِ این تشبیه‌ها را بازشناسی کند و نشان دهد که چگونه «تصویرِ ذهنی» می‌تواند حاملِ سنگین‌ترین پیام‌های الهی باشد.

ترجمه‌ی علی میرلوحی، که از برجسته‌ترین مترجمانِ متونِ تخصصیِ ادبی و بلاغی است، نقشی حیاتی در این اثر ایفا کرده است. او با حفظِ دقتِ اصطلاحاتِ فنیِ علمِ بلاغت، سعی کرده است تا ظرافت‌هایِ بیانیِ متنِ اصلی را به زبانِ فارسی منتقل کند، به‌گونه‌ای که هم برای متخصصانِ علومِ قرآنی و هم برای علاقه‌مندان به ادبیاتِ کلاسیک، قابلِ درک و بهره‌برداری باشد. این کتاب برای درکِ «معجزه‎‌ی بیانیِ قرآن» از منظرِ ادبی و آرایه‌ی تشبیه، بی‌نظیر است.

بخشی از متن

در تبیینِ اهمیتِ این نوع از آرایه‌های بیانی می‌توان به این نکته اشاره کرد:

«هدف از تشبیه در کلامِ وحی، تنها زینت دادن به کلام نیست؛ بلکه هدف، تجسمِ بخشیدن به حقیقت است. قرآن با بهره‌گیری از مادیات و محسوسات، حقایقِ غیرمادی را در کالبدِ تصاویرِ آشنا می‌آفریند تا میانِ ذهنِ محدودِ انسان و حقیقتِ بی‌کرانِ الهی، پلی از جنسِ تصویر برقرار کند.»

حاشیه

این کتاب برای گروه‌های زیر یک «مرجعِ تخصصی و بلاغی» است:

• پژوهشگرانِ علومِ قرآنی و تفسیر: برای مطالعه‌ی جنبه‌های بیانی و ادبیِ آیات.
• متخصصانِ زبان و ادبیاتِ عرب: جهت آشنایی با آرایه‌های بلاغی و ساختارهای تشبیهی در متونِ کلاسیک.

می‌توان این کتاب را یک منبعِ عالی برای درکِ «جمالياتِ قرآن» دانست.

• دانشجویانِ رشته‌هایِ ادبیات و علومِ اسلامی: به عنوان منبعی برای درکِ عمیق‌ترِ علمِ بیان و آرایه‌ی تشبیه.
• علاقه‌مندان به بلاغت و زیبایی‌شناسی: برای کشفِ پیوند میانِ تصویرگری و معنا در متونِ مقدس.