آذری یا زبان باستان آذربایجان نوشته احمد کسروی

معرفی کتاب

آذری یا زبان باستان آذربایجان پژوهشی از احمد کسروی درباره زبان کهن آذربایجان است. کسروی در این اثر به بررسی زبان آذریِ پیش از گسترش زبان ترکی در آذربایجان می‌پردازد و برای شناخت آن از گزارش‌های تاریخی، نوشته‌های جغرافی‌دانان و نمونه‌های زبانی و واژگانی استفاده می‌کند. این کتاب نخستین بار در سال ۱۳۰۴ منتشر شد و بعدها بارها تجدید چاپ شد.

ساختار کتاب نشان می‌دهد که نویسنده تنها به معرفی زبان آذری اکتفا نکرده، بلکه روند تاریخی دگرگونی زبانی در آذربایجان را نیز بررسی کرده است. از جمله مباحث کتاب، چگونگی ورود و گسترش زبان ترکی در آذربایجان، نمونه‌های بازمانده از آذری و بررسی واژه‌ها و گویش‌های مرتبط با آن است.

موضوع کتاب

موضوع اصلی کتاب زبان آذری باستان و تاریخ تحول زبان در آذربایجان است. کسروی تلاش می‌کند با بررسی منابع تاریخی و نمونه‌های زبانی، ویژگی‌های زبان آذری را بازسازی و جایگاه آن را در میان زبان‌های ایرانی بررسی کند. کتاب دارای هفت گفتار است که از «مردم و زبان باستان آذربایجان» آغاز می‌شود و به موضوعاتی مانند چگونگی ورود زبان ترکی، نمونه‌های آذری و نمونه‌هایی از آذری کنونی می‌پردازد.

در معرفی این اثر باید توجه داشت که برخی نتیجه‌گیری‌های کسروی درباره تاریخ زبان و تحولات زبانی، دیدگاه پژوهشی خود او هستند و نباید بدون تفکیک، به‌عنوان نظر قطعی زبان‌شناسی معاصر ارائه شوند.

درباره نویسنده

احمد کسروی (۱۲۶۹–۱۳۲۴) تاریخ‌نگار، زبان‌شناس و پژوهشگر ایرانی بود که در زمینه تاریخ ایران، زبان‌ها و گویش‌های ایرانی و مسائل اجتماعی و فرهنگی آثار متعددی نوشت. آذری یا زبان باستان آذربایجان از مهم‌ترین پژوهش‌های زبانی اوست و از آثار شناخته‌شده او در بررسی زبان و تاریخ آذربایجان به شمار می‌آید.

ویژگی‌های کتاب

• موضوع: زبان‌شناسی و زبان‌های ایران فرهنگی
• ژانر: پژوهشی ـ زبان‌شناسی و تاریخی
• اهمیت اثر: یکی از آثار مهم و تأثیرگذار کسروی در پژوهش درباره زبان آذری و تاریخ زبانی آذربایجان
• مخاطبان: علاقه‌مندان زبان‌شناسی، تاریخ زبان، تاریخ آذربایجان و مطالعات ایران
• ویژگی ترجمه یا تصحیح: اثر تألیفی است و مترجم یا مصحح ندارد.
• ساختار: شامل دیباچه، هفت گفتار درباره زبان و تاریخ زبانی آذربایجان، نمونه‌های آذری و واژه‌نامه است.

مخاطبان کتاب

این کتاب بیشتر برای دانشجویان و پژوهشگران زبان‌شناسی، تاریخ زبان‌های ایرانی و تاریخ آذربایجان مناسب است. همچنین خوانندگانی که درباره پیشینه زبانی آذربایجان و دیدگاه‌های تاریخی احمد کسروی مطالعه می‌کنند، می‌توانند از این اثر استفاده کنند.